EN BÜYÜK SORUN: KURUMLAR ARASI İŞLEYİŞ VE KOORDİNASYON EKSİKLİĞİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Arkeoloji Bölümü tarafından düzenlenen “Trabzon Kent İçi Kültürel Mirasının Korunması Çalıştayı”, Prof. Dr. Osman Turan Kültür ve Kongre Merkezi Fahri Kuran Salonu’nda gerçekleştirildi.
Açılış programına KTÜ Rektör Vekili Prof. Dr. Ömer Faruk Ursavaş, Edebiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. İlhami Tekin Cinemre, Trabzon Müzesi Müdürü Levent Alnıak, Doğa-Tarih Derneği Başkanı Prof. Dr. Coşkun Erüz, Trabzon eski Tarım İl Müdürü Ziraat Yüksek Mühendisi Ali Çankaya ile akademisyenler, yerel yönetim temsilcileri ve öğrenciler katıldı.
Çalıştayın açılışında konuşan KTÜ Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Serkan Demirel Trabzon’un yaklaşık 2400 yıllık kesintisiz yerleşim geçmişine sahip çok katmanlı bir kent olduğuna işaret ederek, hızlı kentleşmenin kent hafızası ve kültürel miras üzerinde oluşturduğu baskıya dikkat çekti. Korumanın planlama süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini belirten Demirel, disiplinler arası iş birliğinin önemini vurguladı.
1. OTURUM
Kültürel miras Yönetimi, Koruma Mevzuatı ve Uygulama Deneyimleri
Moderatör: Sidar Gündüzalp
Levent Alnıak: Arkeolojik Kazılarla İlgili Mevzuata Genel Bir Bakış ve Kent İçi Arkeolojik Kazılardan Bir Örnek
Servet Karamahmut: Koruma bölge Kurulu Mevzuatı ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasında Karşılaşılan Sorunlar
Elif Tuba Öz: Kültürel Mirasın Yeniden İnşaası
2. OTURUM
Trabzon’un Kent Dokusu: Süreklilik ve Sürdürebilirlik
Moderatör: Serkan Demirel
Ali Özesen: Roma Çağı’ndan Cumhuriyet’e Trabzon - Tabakhane Köprüsü
Coşkun Erüz: Trabzon Kent İçi Kültür Aksları; Tarihi Yollar, Kaleler ve Yapıların Koruma- Kullanma Durumu
3. OTURUM
Kent İçindeki Arkeolojik Alanların Araştırılması ve Korunması
Moderatör: Elif Yavuz Çakmur
Sedat Türkmen ve Güler Erüz: Kültürel ve Doğal Miras: Sürmene (Araklı) – Bayburt Kervan Yolu
Umut Zorluoğlu: Kurul Kalesi ve Ordu Deneyimi
Üç oturum olarak planlanan çalıştayın ilk oturumunda kültürel miras yönetimi, koruma mevzuatı ve uygulama deneyimleri ele alındı. İkinci oturumda Trabzon’un kent dokusu, süreklilik ve sürdürülebilirlik çerçevesinde değerlendirildi. Üçüncü oturumda ise kent içindeki arkeolojik alanların araştırılması ve korunması konusu tartışıldı. Alanında uzman akademisyenler, kurum temsilcileri ve yerel paydaşların katılımıyla gerçekleştirilen çalıştayda, Trabzon’un kültürel mirasının korunmasına yönelik uygulanabilir önerilerin geliştirilmesi hedeflendi.
Çalıştay, gün boyunca yapılan değerlendirmelerin ardından kurumlar arası iletişim ve iş birliğinin güçlendirilmesi, ortak sorun alanlarının belirlenmesi ve çözüm önerilerinin ortaya konulmasına yönelik sonuç bildirgesi çerçevesinin oluşturulmasıyla sona erdi.
Konuşmacıların sunumları dinleyenler tarafından beğeni ile takip edilirken salon görevlilerinin acele ettirip programı erken bitirmek istemeleri büyük tepki topladı.
TRABZON KENT İÇİ KÜLTÜREL MİRASININ KORUNMASI ÇALIŞTAYI
SONUÇ OTURUMU - ÖNERİLER
Bu çalıştay kapsamında yapılan değerlendirmeler sonucunda, Trabzon’un kent içi kültürel mirasının korunmasına yönelik aşağıdaki öneriler geliştirilmiştir. Bu öneriler, yeni kurumsal yapılar oluşturmak yerine, mevcut mevzuatın, kurumların ve uygulama araçlarının daha etkin işletilmesine odaklanmaktadır.
1. Kurumlar Arası İşleyiş ve Koordinasyon
•Trabzon Büyükşehir Belediyesi, Ortahisar Belediyesi, Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ve Trabzon Müze Müdürlüğü başta olmak üzere ilgili kurumlar arasında daha düzenli ve süreklilik arz eden bir iletişim ve koordinasyon sürecinin işletilmesi gerekmektedir.
•Özellikle uygulama süreçlerinde karşılaşılan sorunların daha hızlı çözülebilmesi için, bu kurumlar arasında periyodik teknik değerlendirme toplantılarının artırılması önerilmektedir.
•Karadeniz Teknik Üniversitesi gibi akademik kurumların, bu süreçlere danışmanlık ve bilimsel katkı sunacak şekilde daha aktif dahil edilmesi faydalı olacaktır.
2. Planlama Süreçlerinde Koruma Boyutunun Güçlendirilmesi
•Trabzon Büyükşehir Belediyesi ve Ortahisar Belediyesi tarafından yürütülen imar planı çalışmalarında, arkeolojik ve tarihsel verilerin plan kararlarına daha açık biçimde yansıtılması önem taşımaktadır.
•Koruma Bölge Kurulu kararlarının, planlama ve uygulama süreçleriyle daha uyumlu ve eş zamanlı ilerlemesi sağlanmalıdır.
•Tarihî alanlara yönelik uygulamalarda, belediyelerin ilgili birimleri tarafından mevcut mevzuat çerçevesinde daha açıklayıcı ve yönlendirici uygulama ilkelerinin geliştirilmesi önerilmektedir.
3. Kentsel Arkeolojik Alanlara Yönelik Uygulamalar
•Trabzon Müze Müdürlüğü ve Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü koordinasyonunda, kent merkezinde yürütülecek altyapı ve inşaat çalışmalarında arkeolojik değerlendirme süreçlerinin daha erken aşamada devreye alınması önemlidir.
•Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü, belediyeler ve ilgili uygulayıcı kurumların yürüttüğü projelerde, arkeolojik bulguların korunmasına yönelik hassasiyetin artırılması gerekmektedir.
•Tespit edilen buluntuların, uygun olan durumlarda kamuya açık biçimde sergilenmesi ve kent yaşamına dahil edilmesi yönünde ilgili kurumlar arasında iş birliği geliştirilmelidir.
4. Tarihsel Doku ve Mekânsal Bütünlüğün Korunması
•Yerel yönetimler (özellikle Trabzon Büyükşehir ve Ortahisar Belediyeleri), tarihî alanlarda yapılacak yeni uygulamalarda doku bütünlüğünü gözeten yaklaşımları daha güçlü şekilde uygulamalıdır.
•Koruma Bölge Kurulu kararlarının, yalnızca yapı ölçeğinde değil, sokak ve çevre ilişkilerini de kapsayacak şekilde değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
•Kent silüetini etkileyen uygulamalarda, ilgili tüm kurumların (belediyeler, koruma kurulu vb.) daha bütüncül bir değerlendirme yaklaşımı benimsemesi gerekmektedir.
5. Farkındalık ve Toplumsal Katılım
•İl Milli Eğitim Müdürlüğü, üniversiteler ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle, kent kültürü ve yerel tarih bilincine yönelik eğitim ve farkındalık çalışmalarının artırılması önerilmektedir.
•Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile yerel yönetimler tarafından yürütülen tanıtım faaliyetlerinde, kentin tarihsel dokusuna yönelik içeriklerin daha görünür hale getirilmesi önemlidir.
•Sivil toplum kuruluşlarının (örneğin Doğal ve Tarihi Değerleri Koruma Derneği) yürüttüğü çalışmaların desteklenmesi ve bu yapıların sürece daha aktif dahil edilmesi faydalı olacaktır.
6. Ekonomik ve Uygulama Boyutu
•Yerel yönetimler ve ilgili kamu kurumları tarafından sağlanan destek ve teşvik mekanizmalarının tarihî yapı sahipleri tarafından daha erişilebilir ve bilinir hale getirilmesi gerekmektedir.
•Yeniden işlevlendirme projelerinde, belediyeler ve ilgili kurumlar tarafından koruma ilkeleri ile uyumlu uygulamaların teşvik edilmesi önemlidir.
7. Veri, Belgeleme ve İzleme
•Trabzon Müze Müdürlüğü, üniversiteler ve ilgili kurumların iş birliğiyle, mevcut verilerin derlenerek daha erişilebilir ve güncel bir envanter altyapısına dönüştürülmesi önerilmektedir.
•Belediyelerin ilgili birimleri tarafından yürütülen uygulamaların, daha düzenli izlenmesi ve kayıt altına alınması önem taşımaktadır.
•Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin teknik ve akademik birikiminin, belgeleme ve analiz süreçlerinde daha etkin kullanılması faydalı olacaktır.
Genel Değerlendirme
Bu çalıştayda ortaya konulan görüşler doğrultusunda, Trabzon’da kültürel mirasın korunmasına ilişkin temel ihtiyacın; yeni yapılar oluşturmaktan çok, mevcut kurumların, mevzuatın ve uygulama süreçlerinin daha uyumlu ve etkin işletilmesi olduğu görülmektedir.
Bu doğrultuda, ilgili tüm kurumların iş birliği içinde hareket etmesi, Trabzon’un tarihsel kimliğinin korunması açısından belirleyici olacaktır.
